Coralie Vogelaar - Recogniezed Not Recognized (Hanne van der Velde) - installation view 2 (1).jpg
Sven Johne - A Sense of Warmth I Heroes of Labor I am the Power (Hanne van der Velde) - installation view 1.jpg
Expositie

Wat betekent TAXED TO THE MAX voor deze 5 kunstenaars op fotofestival Noorderlicht?

68 kunstenaars, acht locaties (plus nog negen off-locaties met een eigen programmering) en vooral heel veel fotografie en videowerk: het 26e Noorderlicht Internationaal Fotofestival is in volle gang. Dit jaar onderzoekt het festival en ik quote hier maar even uit de begeleidende tekst “de maatschappelijke spanningen die internationale mega-corporaties creëren met hun enorme accumulatie van kapitaal en invloed op de nationale en mondiale politiek.” Tja. Die moest je misschien nog een keertje overlezen. TAXED TO THE MAX, zoals het festival dit jaar heet, gaat over behoorlijk abstracte zaken. Hoe zien we dit terug in de werken van de kunstenaars? Kunstspot bezocht het Oude Conservatorium om te zien wat 5 kunstenaars met dit thema deden.

Eerst nog even terug naar dat tekstje. Heel kort door de bocht zou je kunnen zeggen dat Noorderlicht dit jaar vraagt wat het betekent om te leven onder kapitalisme, een economisch systeem dat gericht is op groei, in een tijd waarin de aarde lijkt te breken onder deze druk naar vooruitgang. Denk hier bijvoorbeeld aan de toenemende verschillen tussen arm en rijk, de klimaatcrisis, het oprakenvan fossiele brandstoffen: taxed to the max indeed. Tegelijkertijd verandert dat wat van waarde is in onze globale en nationale samenlevingen: zo is data een vorm van kapitaal geworden dat uitgewisseld kan worden. Voeg hier dan nog aan toe dat al deze economische en technologische ontwikkelingen niet bepaald transparant of gemakkelijk te begrijpen zijn, en je hebt in grote lijnen het uitgangspunt van Noorderlicht te pakken. Maar hoe vertalen al deze ideeën zich nu naar kunstzinnig werk?

“I embody power / I eat healthy foods / I am good enough / I am rich and prosperous / I create my own life.”

I Am the Power / Dresden Walk - Sven Johne

Een van de terugkerende thema’s in TAXED TO THE MAX is het onderzoek naar de weerslag van deze ideeën op het dagelijks leven. Dit is meteen te zien in een van de eerste werken die ik zie in het Oude Conservatorium. In I Am the Power / Dresden Walk, een videowerk van Sven Johne, zien we vanuit een point-of-view perspectief hoe iemand zich door Dresden beweegt. Ondertussen spreekt een vrouwelijke computerstem korte zinnen uit: “I embody power / I eat healthy foods / I am good enough / I am rich and prosperous / I create my own life.” Doordat ik niet zie wie deze woorden uitspreekt, word ik meteen voor een vraag gesteld: is dit een statement of een mantra, iets uit een zelfhulpboek misschien? Er gaat er iets bezwerends, hypnotiserends uit van de stem. Die statements, beschrijven die iemand, of gaan ze over wat iemand zou moeten zijn?

Er is geen eenduidig antwoord, maar juist met deze ambiguïteit bevraagt Johne met donkere humor hoe we onszelf vormen in een samenleving die ons steeds maar een gevoel oplegt productief en de allerbeste, mooiste versie van onszelf te moeten zijn. Veel van de kunstenaars die exposeren op Noorderlicht slaan net als Johne een brug tussen kille economische concepten en het dagelijks leven in de 21e eeuw.

The Flood - Ivar Veermaë

Andere kunstenaars proberen juist de onderliggende structuren van dat dagelijks leven bloot te leggen. Zo maakte Ivar Veermaë met The Flood bijvoorbeeld een video-installatie over cryptogeld. Als kapitalisme, globalisering en geldstromen al abstract aan kunnen voelen, dan doen cryptogeld er voor mijn gevoel nog een stapje bovenop, omdat het zo ongrijpbaar lijkt. Een van Veermaës video’s brengt de kijker echter naar een verlaten gebouw in Estland, waar allerlei apparatuur hard aan het werk is om zoveel mogelijk cryptogeld te mijnen. Hoe dat precies werkt, begrijp ik nog steeds niet helemaal, maar Veermäes werk vertelt over de materiële voorwerpen die nodig zijn om digitale geldstromen mogelijk te maken. Er kan zoveel digitaal, dat ik vaak genoeg vergeet wat voor grondstoffen en industrieën en infrastructuur er wel niet nodig is om dat allemaal draaiende te houden. Helemaal niet zo abstract dus – alleen uit het zicht.

Recognized / Not Recognized - Coralie Vogelaar

Coralie Vogelaar vraagt in haar werk hoe zichtbaarheid zelf vorm krijgt. Wanneer er iets nieuwswaardigs gebeurt, worden daar vaak foto’s van gemaakt. Toch is het ene beeld veel succesvoller en bekender dan het ander. In Recognized / Not Recognized probeert Vogelaar deze patronen te vinden: wat maakt iets tot een succesvol beeld? In samenwerking met een dansgroep ontwikkelde Vogelaar twee choreografieën, waarbij dansers zich van tableau tot tableau bewegen, steeds succesvolle of mislukte foto’s uitbeelden. Foto’s vangen slechts een moment van beweging, suggereert Vogelaar, en toch werkt het ene beeld beter dan het ander. Waarom is dat zo? Als kijker mag je je eigen conclusies trekken op Noorderlicht, maar je ontsnapt er niet aan dat je eigen blik onderdeel wordt van het verhaal dat wordt verteld.

In Agreement (Good Intentions #1) - Brigitte de Langen

Het kost tijd om uit te zoeken hoe dingen werken, en dat is een ander punt dat veel kunstenaars in TAXED TO THE MAX maken: er is zoveel – aan data, aan input, aan informatie – dat onbegrip en verzadiging wellicht de meest natuurlijke reacties zijn. Brigitte de Langen maakt dit inzichtelijk met haar werk In Agreement (Good Intentions #1). Hierin fotografeerde ze een selectie handelsverdragen van bovenaf. Ik zie alleen de omslag, niet de wereldbepalende inhoud die zich daarachter bevindt. Tegenover de ingelijste foto’s heeft De Langen achtergrondinformatie geplaatst: de titel, het aantal bladzijden en de verschillende talen van ieder verdrag worden minutieus beschreven. Zelfs de dikte van het handelsverdrag – die kan oplopen tot maar liefst een halve meter – wordt niet vergeten. Op de achtergrond wordt door meerdere luidsprekers uit de verdragen voorgedragen. Hoewel De Langen zo dus op speelse wijze de aandacht van de inhoud van een verdrag verschuift naar zijn vorm, blijkt er eigenlijk bar weinig te veranderen: een ontnuchterend inzicht.

Black Sea Files - Ursula Biemann

Na een tijdje dient de vraag zich bij mij wel aan of al deze accumulatie van beelden daadwerkelijk verder inzicht oplevert of toch vooral herkenning van de onduidelijkheid der dingen. Het spannendst zijn misschien wel de werken die beide strategieën samenvoegen; die fragmentatie en overdaad benadrukken, maar ook inhoudelijk sterk zijn, zoals Ursula Biemanns Black Sea Files. Dit is een videowerk met twee beeldschermen, waarop Biemann steeds korte fragmenten laat zien. Zo bouwt zich langzaam een non-lineair verhaal op over de rol van olie in het Kaspische laagland en de invloed op de verschillende groepen mensen die hier allemaal mee te maken krijgen: van sekswerkers tot boeren en vluchtelingen. Biemann vertelt over dat waarvan ik niet eens wist dat ik het niet wist, en tegelijkertijd blijft het duidelijk dat de verhalen van deze mensen onmiskenbaar onderdeel zijn van globale financiële netwerken.

Eigenlijk vertelt Noorderlicht TAXED TO THE MAX ons precies hetzelfde: niet dat we alles hoeven te weten of te begrijpen – want dat, zo laten de werken ons zelf zien, is onmogelijk – maar dat we er wel onderdeel van zijn: de scheve machtsverhoudingen, de uitputting van de aarde, de manier waarop we verhalen vertellen over onszelf en anderen. En misschien dat dat begrip het begin van verandering kan zijn.

Noorderlicht is nog tot 1 december te zien op alle hoofdlocaties. Sommige off-locaties sluiten eerder. Voor het volledige programma, klik hier

Tekst: Ruby de Vos
Beeld: Hanne van der Velde

Cookieverklaring

Deze website maakt gebruik van cookies om je websitebezoek ‘slimmer’ te maken en omwille van statistieken.
Meer weten? Lees onze cookie-verklaring of pas je instellingen aan.

Deel nu:
Scroll To Top